Σκευάσματα αδυνατίσματος: Τι να προσέχω;

Τα τελευταία χρόνια, τα σύγχρονα σκευάσματα αδυνατίσματος όπως για παράδειγμα τα σκευάσματα Mounjaro, έρχονται όλο ένα και περισσότερο στο προσκήνιο με μεγαλύτερο αριθμό ατόμων να τις χρησιμοποιούν καθημερινά. Το γεγονός αυτό δημιουργεί έντονο ενδιαφέρον τόσο στον γενικό πληθυσμό, όσο και στους επαγγελματίες υγείας. Ωστόσο, κάθε ιατρική παρέμβαση, πέρα από τα οφέλη που έχει, πιθανόν συνοδεύεται και από ορισμένους περιορισμούς ή/και αρνητικές επιπτώσεις για τον οργανισμό.

Τι είναι τα σκευάσματα αδυνατίσματος και πώς δρουν;

Τα σκευάσματα αδυνατίσματος ανήκουν σε μία νεότερη κατηγορία φαρμάκων, η δράση των οποίων μιμείται τον ρόλο ορισμένων εντερικών ορμονών, οι οποίες συμμετέχουν στη ρύθμιση της όρεξης και του μεταβολισμού. Αρχικά σχεδιάστηκαν για τη διαχείριση του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, ενώ στη συνέχεια φάνηκε να συμβάλλουν και στην απώλεια σωματικού βάρους. Το γεγονός αυτό οδήγησε στη ευρύτερη χρήση τους, όπως για παράδειγμα στη παχυσαρκία.

Η κύρια δράση τους αφορά κυρίως τα εξής:

1)       Μείωση της όρεξης

2)       Αύξηση του αισθήματος κορεσμού

Ουσιαστικά, επιβραδύνουν τη κένωση του στομάχου με αποτέλεσμα το άτομο να χορταίνει πιο γρήγορα και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Ταυτόχρονα, επηρεάζουν το αίσθημα πείνας, μειώνοντας με αυτόν τον τρόπο την επιθυμία για φαγητό και ειδικά για τρόφιμα υψηλής θερμιδικής αξίας. Έτσι, η συνολική πρόσληψη θερμίδων περιορίζεται αρκετά, έχοντας ως στόχο την απώλεια βάρους.

Τι οφέλη έχουν;

Τα σκευάσματα αδυνατίσματος, μπορούν να έχουν ορισμένα οφέλη για τον ανθρώπινο οργανισμό, τα οποία αφορούν την όρεξη, τις διατροφικές επιλογές και την απώλεια βάρους. Πιο συγκεκριμένα, τα πλεονεκτήματα αυτά είναι:

1)       Ρύθμιση όρεξης

2)       Πιο γρήγορο και για μεγαλύτερο διάστημα αίσθημα κορεσμού

3)       Μείωση επιθυμίας για τρόφιμα υψηλής θερμιδικής αξίας

4)       Βελτίωση καρδιομεταβολικών δεικτών και έλεγχος γλυκόζης στο αίμα

Φαίνεται πως η απώλεια βάρους χρησιμοποιώντας τα συγκεκριμένα σκευάσματα, συμβάλλει στην διαχείριση της όρεξης, γεγονός το οποίο περιορίζει ή εξαλείφει τη κατανάλωση πολύ μεγάλων μερίδων φαγητού. Έτσι δημιουργείται μεγαλύτερη συνέπεια στο διατροφικό πλάνο και μειώνεται η ψυχολογική πίεση όσον αφορά το φαγητό.

Ακόμη, έρευνες έχουν δείξει πως άτομα που έχουν χρησιμοποιήσει αυτά τα σκευάσματα, τείνουν να έχουν αποστροφή ως προς τα λιπαρά, τα τηγανητά και τα πολύ επεξεργασμένα τρόφιμα, το οποίο καθιστά τη ρύθμιση των επιπέδων της χοληστερόλης και των τριγλυκεριδίων πιο εύκολη. Ταυτόχρονα, πέρα από τους λιπιδαιμικούς δείκτες, υπάρχει συχνά και βελτίωση των τιμών της γλυκόζης στο αίμα. Επομένως, τα σκευάσματα αδυνατίσματος, όταν χρησιμοποιούνται με σωστό τρόπο, μπορούν να συμβάλλουν θετικά στη συνολική υγεία του οργανισμού.

Ποιες είναι οι αρνητικές επιτπώσεις;

Παρά το γεγονός ότι τα σκευάσματα αδυνατίσματος για πολλούς ανθρώπους φέρουν θετικά αποτελέσματα, δε σημαίνει πως δεν έχουν αρνητικές επιπτώσεις για τον οργανισμό. Οι πιο συχνές παρενέργειες σχετίζονται με το γαστρεντερικό σύστημα. Η ένταση των αρνητικών συμπτωμάτων διαφέρει από άτομο σε άτομο, καθώς επηρεάζεται από τις διατροφικές επιλογές.

Οι αρνητικές επιπτώσεις που παρατηρούνται είναι:

1)       Απώλεια μυϊκής μάζας

2)       Επαναπρόσληψη σωματικού βάρους

3)       Μειωμένη πρόσληψη θρεπτικών συστατικών

4)       Γαστρεντερικά συμπτώματα: φουσκώματα, ναυτία, εμετός, δυσκοιλιότητα κ.α.

Η ταχεία απώλεια βάρους, ενδέχεται να οδηγήσει σε απώλεια μυϊκής μάζας, λόγω μειωμένης πρόσληψης πρωτεΐνης και ενέργειας, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου τα σκευάσματα δεν χρησιμοποιούνται υπό τη παρακολούθηση επαγγελματία υγείας. Κατά τη διάρκεια που χρησιμοποιούνται, η όρεξη παραμένει μειωμένη και η κατανάλωση τροφής ρυθμίζεται πιο εύκολα. Όταν όμως η αγωγή διακοπεί, το αίσθημα της πείνας ίσως εμφανιστεί σταδιακά, γεγονός που θα προωθήσει τη κατανάλωση μεγάλων μερίδων και άρα την επαναπρόσληψη του βάρους.

Όταν η όρεξη μειώνεται σημαντικά, τα γεύματα γίνονται μικρότερα και περιορισμένα. Αν η διατροφή δεν προσαρμοστεί σωστά, τότε ενέχει ο κίνδυνος να μην καλύπτονται οι διατροφικές ανάγκες του οργανισμού, όπως για παράδειγμα των βιταμινών, των μετάλλων κλπ. Ταυτόχρονα, έχει παρατηρηθεί πως κάποιες φορές τα άτομα παραλείπουν γεύματα της ημέρας, το οποίο οφείλεται κυρίως στην μειωμένη όρεξη, και έχει αρνητικά αντίκτυπα στη σύσταση σώματος. Οι γαστρεντερικές ενοχλήσεις προκύπτουν συνήθως στην αρχή της αγωγής και οφείλονται στη βιολογική δράση του φαρμάκου στον οργανισμό. Συνολικά λοιπόν, τα σκευάσματα αδυνατίσματος μπορεί να επηρεάσουν τη διατροφική ισορροπία, τη σωματική κατάσταση και τη συνολική υγεία του οργανισμού.

 Πώς πρέπει να διαμορφώνεται η διατροφή κατά τη διάρκεια χρήσης τους;

Η σωστή διατροφή είναι ιδιαίτερα σημαντική για την αποτελεσματικότητα των σκευασμάτων αδυνατίσματος, καθώς αν τηρηθεί μπορούν να αποφευχθούν ανεπιθύμητα αποτελέσματα.  

Οι βασικές αρχές διατροφής κατά τη διάρκεια της αγωγής είναι:

1)       Διατροφή πλούσια σε πρωτεΐνη: Κρέας, ψάρι, αυγά, όσπρια κ.α. Βοηθούν στη διατήρηση της μυϊκής μάζας

2)       Μικρά και συχνά γεύματα: Έτσι μειώνονται τα γαστρεντερικά συμπτώματα και παρέχονται σωστά τα θρεπτικά συστατικά

3)       Προτίμηση τροφίμων υψηλής θρεπτικής αξίας: Φρούτα, λαχανικά κ.α.

4)       Αποφυγή λιπαρών γευμάτων

5)       Σταδιακή μείωση θερμίδων αν μειωθεί σημαντικά η όρεξη: Αποφυγή επαναπρόσληψης βάρους στο μέλλον

Αν και τα σκευάσματα μειώνουν την όρεξη και βοηθούν στην απώλεια λίπους, χωρίς τη κατάλληλη διατροφική υποστήριξη, υπάρχει περίπτωση να έχουμε ταυτόχρονα απώλεια μυϊκού ιστού, το οποίο είναι η πιο σημαντική αρνητική επίπτωση. Έτσι, μειώνεται ο βασικός μεταβολισμός και η αντοχή του οργανισμού.

Ο μυϊκός ιστός είναι απαραίτητος για τη δύναμη και την αντοχή του οργανισμού, τη ρύθμιση του μεταβολισμού, τη πρόληψη της κόπωσης και τη προστασία σε βάθος χρόνου. Η επαναπρόσληψη μυϊκής μάζας είναι αρκετά δύσκολη καθώς απαιτεί αρκετό χρόνο, διατροφή πλούσια σε πρωτεΐνη, σωστή κατανομή των γευμάτων και ασκήσεις με αντιστάσεις στο γυμναστήριο. Έτσι, η πρόληψη απώλειας μυϊκής μάζας είναι πιο εύκολη από την επαναπρόσληψή της, η οποία προϋποθέτει έναν συνδυασμό παραγόντων.

Συμπερασματικά, τα σκευάσματα αδυνατίσματος μπορούν να αποτελέσουν ένα σημαντικό εργαλείο στην διαχείριση της απώλειας βάρους, χωρίς να αντικαθιστούν τη διατροφή και από μόνες τους δεν αποτελούν λύση. Η δράση τους στη μείωση της όρεξης, μπορεί να διευκολύνει την απώλεια σωματικού βάρους, αλλά παράλληλα ενέχει κινδύνους όταν δεν συνοδεύεται από τη κατάλληλη διατροφική υποστήριξη. Η ουσιαστική και βιώσιμη απώλεια βάρους δεν στηρίζεται μόνο στη φαρμακευτική παρέμβαση, αλλά και στη συνολική αλλαγή του τρόπου ζωής. Η σωστή διαμόρφωση της διατροφής, αποτελεί βασική προϋπόθεση ώστε τα σκευάσματα αδυνατίσματος να λειτουργήσουν ως υποστηρικτικό εργαλείο και όχι ως προσωρινή μαγική λύση, οδηγώντας έτσι σε ασφαλή και διατηρήσιμα αποτελέσματα μακροπρόθεσμα.

Βιβλιογραφικές πηγές

Aronne, L. J., Sattar, N., Horn, D. B., Bays, H. E., Wharton, S., Lin, W. Y., Ahmad, N. N., Zhang, S., Liao, R., Bunck, M. C., Jouravskaya, I., Murphy, M. A., & SURMOUNT-4 Investigators (2024). Continued Treatment With Tirzepatide for Maintenance of Weight Reduction in Adults With Obesity: The SURMOUNT-4 Randomized Clinical Trial. JAMA, 331(1), 38–48. https://doi.org/10.1001/jama.2023.24945

Sodhi, M., Rezaeianzadeh, R., Kezouh, A., & Etminan, M. (2023). Risk of Gastrointestinal Adverse Events Associated With Glucagon-Like Peptide-1 Receptor Agonists for Weight Loss. JAMA, 330(18), 1795–1797. https://doi.org/10.1001/jama.2023.19574

Smits, M. M., & Van Raalte, D. H. (2021). Safety of Semaglutide. Frontiers in endocrinology, 12, 645563. https://doi.org/10.3389/fendo.2021.645563